​A recente noticia sobre as xoias e obxectos de valor atopados ao expresidente José Luis Rodríguez Zapatero —un achado que volveu acender os debates sobre a ética e os agasallos nas altas esferas do poder— produciume un inevitable déjà vu. Non din evitado que a memoria, esa que ás veces intentamos adormecer, me fixese viaxar de inmediato á miña propia cidade, a Vigo, e a un episodio escuro que deixou unha pegada indeleble no noso día a día: o nacemento do monopolio de Vitrasa.

​Ao ver os titulares actuais, asáltame unha pregunta incómoda, case obrigatoria: que clase de agasallos recibirían realmente os distintos presidentes e gobernantes do Estado desde a chegada da democracia? Cantos favores silenciosos, cantas prebendas cambiarían de mans nos despachos oficiais a cambio de decisións que afectan a millóns de cidadáns? A opacidade histórica que rodea aos obsequios institucionais en España sempre deixou un espazo demasiado grande para a sospeita.

​Con todo, o que hoxe nos escandaliza a nivel estatal xa se ensaiaba cun descaro pasmoso no Vigo de finais dos anos sesenta.

​Aquí, o asunto das xoias non foi un rumor de corredor. En 1968, baixo o mandato del alcalde franquista Rafael Portanet, a adxudicación do transporte urbano a unha recén nada Vitrasa selouse con ouro. A empresa entregou valiosas xoias de ouro aos mandamais municipais para amarrar unha concesión monopolística por nada menos que 25 anos. Aquel escándalo foi tan maiúsculo que rompeu o férreo muro da censura da época. Houbo consecuencias legais, algo insólito en pleno réxime: once concelleiros vigueses terminaron procesados e formalmente condenados por suborno polo Tribunal de Orde Pública. Demostrouse xudicialmente que o voto que entregou as nosas rúas a unha soa empresa privada foi comprado con prebendas.

​A pesar das condenas, da destitución dos implicados e da caída do propio Portanet en 1970, o pecado orixinal nunca se emendou. O monopolio que naceu daquel suborno con xoias segue plenamente vixente hoxe, amarrado por prórrogas e intereses que parecen blindados contra o paso do tempo e das cores políticas.

​Pero o que me resulta máis doloroso como cidadán é a amnesia colectiva e institucional que padecemos. Eses once concelleiros pasaron á historia co estigma da corrupción, pero o cerebro daquela corporación, o alcalde Rafael Portanet, segue gozando dun privilexio intolerable. Cada día, miles de vigueses camiñan, conducen ou viaxan nos propios autobuses de Vitrasa por unha das arterias máis importantes da cidade, unha avenida que, de xeito incomprensible, segue levando o seu nome.

​Por todo isto, considero que xa vai sendo hora de que o alcalde de Vigo actúe con firmeza e, en estrito cumprimento da Lei de Memoria Histórica e Democrática, elimine dunha vez por todas a avenida Alcalde Portanet do noso rueiro. Manter esa homenaxe pública é un insulto á decencia cívica da nosa cidade.

​O fío condutor entre las xoias do pasado franquista e os escándalos de agasallos da democracia actual é o mesmo: a sospeita de que o interese público sempre tivo un prezo no mercado dos favores. Mentres sigamos rendendo honores no noso rueiro a quen ampararon a corrupción, non deberiamos sorprendernos de que a historia, dunha forma ou doutra, se siga repetindo.