A celebración da Reconquista de Vigo non é só unha efeméride local tinguida de pólvora e cheiro a choripán no Casco Vello; é o epicentro dun debate histórico irresoluto sobre a nosa propia identidade e o desenvolvemento de Galicia. A medida que nos afastamos daquel marzo de 1809, consólidanse dúas posicións antagónicas: a que reivindica a epopea popular dun pobo alzado en armas e a daqueles que, con mirada pragmática, sosteñen que a ocupación francesa podería ter suposto un acelerador económico, social e cultural fronte ao atraso secular da rexión.
Porén, esta última análise peca dun idealismo perigoso. A invasión napoleónica non pode entenderse como unha misión civilizadora desinteresada, senón como un acto de imperialismo que, pola súa propia natureza, anula a soberanía de calquera pobo. Aceptar que o sistema francés era unha achega necesaria ao desenvolvemento español é tan falaz como validar hoxe as intervencións do imperialismo ianqui en países subdesenvolvidos baixo o pretexto da “democratización”. Un pobo nunca pode aceptar a modernización a través da colonización, por moito que o invasor traia promesas de luces e progreso.
O duelo político e a vangarda liberal
É fundamental entender que a sublevación de Vigo escribiu unha páxina inédita na que todas as clases sociais se posicionaron contra o invasor, pero non baixo un estandarte monolítico. Entre os patriotas vigueses non só latía o fervor monárquico ou conservador. Naquel momento, en todo o Estado español, producíase un duelo político de altura entre os seguidores da vella orde e unha vangarda liberal cunha incidencia determinante.
Estes últimos, influídos polas luces da Revolución Francesa pero firmemente opostos ao seu brazo executor, Napoleón, foron os verdadeiros impulsores da primeira constitución liberal de España. Non só Francia representaba a Ilustración; en España nacía unha tendencia liberal autóctona que décadas despois alimentaría as raíces do republicanismo e a Primeira República. O progreso non era unha exclusiva francesa, senón unha aspiración española que buscaba o seu propio leito sen a tutelaxe dunha baioneta estranxeira.
A paradoxo de Marx e a soberanía popular
Porén, ambas as dúas posicións adoitan ignorar o punto cego que sinalaron con lucidez Marx e Engels ao analizar a Guerra da Independencia. Para eles, a paradoxo española radicaba en que, mentres o Estado borbónico se desmoronaba na ignominia, a sociedade civil española —o pobo chan— demostraba unha vitalidade revolucionaria sen precedentes. Marx observou que a resistencia non era só unha reacción visceral de fe e patria, senón un proceso de creación de novas institucións políticas ante o baleiro de poder.
O erro dos que hoxe estrañan o “progreso” francés é non entender que Napoleón non buscaba o desenvolvemento de Vigo, senón converter a España nun satélite extractivo para a súa maquinaria de guerra. A verdadeira traxedia non foi a expulsión dos franceses, senón que, tras o heroísmo popular, as elites reaccionarias secuestrasen aquela enerxía transformadora para restaurar o absolutismo.
A Reconquista de Vigo non foi un rexeitamento á modernidade, foi o grito dun pobo que reclamaba o dereito a ser o arquitecto da súa propia historia.
Lembrándonos que a liberdade nunca se recibe como un agasallo do invasor, senón que se conquista desde a soberanía propia, xa sexa empuñando un fusil na muralla ou celebrando a nosa identidade hoxe cun choripán na man.
