Un equipo internacional de investigadores no que participou persoal do Centro Oceanográfico de Vigo do Instituto Español de Oceanografía (IEO-CSIC) comprobou que as larvas do atún vermello do sur son capaces de aproveitar cambios na cadea alimentaria mariña para manter o seu crecemento nun océano cada vez máis quente. Os resultados, obtidos na única zona de reprodución coñecida da especie, tamén advirten de que esta capacidade de adaptación ten límites e podería desaparecer se continúa aumentando a temperatura da auga.

O traballo forma parte do proxecto Inditun, coordinado desde o Centro Oceanográfico de Málaga do IEO-CSIC e no que, ademais do centro vigués, participou persoal dos centros oceanográficos de Canarias e Santander e de institucións científicas de España, Estados Unidos, Xapón e Chile.

As conclusións das investigacións foron publicadas na revista PNAS e nun número especial de Deep-Sea Research Part II. Os estudos derivan dunha campaña realizada en 2022 no marco da Segunda Expedición Internacional ao Océano Índico, coñecida como IIOE-2.

A misión permitiu volver, 35 anos despois das últimas grandes campañas científicas, ao lugar no que se reproduce o atún vermello do sur, Thunnus maccoyii. Esta área sitúase no océano Índico oriental, entre Indonesia e o noroeste de Australia, e constitúe o único espazo de desova coñecido para esta especie.

O obxectivo dos científicos era coñecer como están respondendo as primeiras fases da vida dos atúns ás modificacións ambientais derivadas do cambio climático. Estas semanas iniciais son determinantes para a evolución futura das poboacións, xa que variacións relativamente pequenas na cantidade de alimento dispoñible, no ritmo de crecemento ou nas condicións do océano poden decidir que larvas chegan a sobrevivir.

“As primeiras semanas de vida determinan o futuro de toda unha xeración de atúns. Comprender que ocorre durante eses primeiros días é esencial para predicir como responderá a especie a un océano que está a cambiar rapidamente“, explicou Raúl Laiz-Carrión, investigador do Centro Oceanográfico de Málaga e coordinador de Inditun.

A comparación entre os datos históricos e os obtidos durante a expedición de 2022 deixou unha das principais conclusións do proxecto. As larvas analizadas actualmente presentaban un crecemento máis rápido que os exemplares estudados a finais dos anos oitenta, a pesar de que se estaban desenvolvendo en augas aproximadamente dous graos máis cálidas.

Os científicos relacionan esta evolución cunha transformación da súa dieta. Nas campañas realizadas hai máis de tres décadas, a alimentación das larvas estaba dominada fundamentalmente por pequenos crustáceos. Na actualidade, porén, os investigadores detectaron unha presenza destacada de apendicularias, pequenos organismos mariños de consistencia xelatinosa.

Estes animais teñen capacidade para aproveitar o plancto microscópico e transmitir a súa enerxía cara a niveis superiores da cadea alimentaria. Para as larvas de atún, esa vía estaría permitindo acceder aos nutrientes que necesitan nun medio no que as condicións ambientais xa non son as mesmas que no pasado.

Os resultados apuntan, deste xeito, a que as redes tróficas mariñas poden modificar o seu funcionamento para manter determinadas funcións ecolóxicas mesmo cando aumentan as temperaturas e diminúe a dispoñibilidade de nutrientes.

“O interesante non é só que as larvas crezan máis, senón entender por que o fan e como o propio ecosistema modifica as rutas polas que circula a enerxía”, sinala o equipo investigador sobre unha das principais achegas do proxecto.

A campaña de Inditun permitiu estudar estes mecanismos desde diferentes perspectivas. Os científicos analizaron simultaneamente as características físicas do océano, a composición do plancto, a alimentación dos animais, o ritmo de crecemento e a distribución espacial das larvas.

Esta aproximación permitiu relacionar o comportamento dos exemplares coa estrutura das masas de auga e co funcionamento xeral do ecosistema, algo que non se abordaba cun nivel semellante de detalle nesta zona desde as campañas desenvolvidas hai máis de tres décadas.

Os investigadores insisten, con todo, en que os resultados non poden interpretarse como un efecto positivo do cambio climático sobre o atún vermello do sur.

A temperatura á que viven actualmente as larvas xa se sitúa próxima aos seus límites funcionais. Por este motivo, un novo incremento térmico podería superar a capacidade da especie e do propio ecosistema para compensar os cambios ambientais.

A supervivencia das novas xeracións dependerá de que continúen presentes as condicións físicas e biolóxicas necesarias para que funcionen estas rutas alternativas de transferencia de enerxía.

“Os nosos resultados mostran que a resposta dos ecosistemas ao cambio climático é moito máis complexa do que adoitamos pensar. A natureza pode reorganizarse para manter determinadas funcións, pero esa capacidade ten límites e necesitamos coñecelos para poder anticipar o futuro de especies tan valiosas como o atún vermello do sur“, explicou Laiz-Carrión.

A investigación tamén identifica outros factores capaces de condicionar o éxito das primeiras fases de vida. Entre eles aparecen a maior ou menor especialización das larvas á hora de alimentarse, as estratexias utilizadas polas femias adultas durante o período reprodutivo ou a propia distribución das masas de auga na zona de desova.

Estes elementos poden modificar as probabilidades de supervivencia durante un período especialmente vulnerable, no que se establece boa parte da futura incorporación de novos individuos á poboación adulta.

NOVA INFORMACIÓN PARA A XESTIÓN PESQUEIRA

Os estudos do proxecto Inditun constitúen a revisión máis ampla realizada nas últimas décadas sobre a ecoloxía larvaria do atún vermello do sur e permiten actualizar o coñecemento científico sobre unha etapa fundamental do ciclo biolóxico da especie.

A información obtida poderá utilizarse para mellorar os modelos cos que se analiza a evolución das poboacións e incorporar neles variables relacionadas co cambio climático e coa transformación dos ecosistemas mariños.

Para os investigadores, a conservación desta especie non pode limitarse ao control das capturas dos exemplares adultos. A xestión pesqueira debe ter tamén en conta as condicións ambientais existentes no espazo no que nacen as novas xeracións.

Neste sentido, o equipo considera necesario seguir vixiando o único territorio de reprodución coñecido do atún vermello do sur, así como as relacións entre temperatura, plancto, presas e larvas que permiten completar as primeiras etapas da súa vida.