Hai cidades que avanzan porque son capaces de aproveitar o talento colectivo da súa xente. E hai outras que, pouco a pouco, acaban confundindo o interese xeral cos intereses dunha minoría que concentra o poder económico, político e mediático. O maior risco para Vigo non é a falta de recursos nin de capacidade; é aceptar como inevitábel un modelo de cidade no que cada vez menos persoas deciden por todas as demais.

Durante décadas, Vigo construíu a súa forza grazas ao traballo da súa clase obreira, ao dinamismo da industria, ao porto, ao cooperativismo, ao movemento veciñal, ao sindicalismo e á capacidade de milleiros de persoas para organizarse e afrontar colectivamente os desafíos. Esa tradición fixo de Vigo unha cidade inconformista, emprendedora e profundamente democrática.

Porén, nas últimas décadas instalouse unha forma de gobernar que identifica a cidade cun reducido círculo de poder. A política municipal foi perdendo espazos de deliberación e participación para converterse, en demasiadas ocasións, nun exercicio de comunicación, de control da axenda pública e de concentración das decisións. Unha cidade non é máis democrática porque inaugure máis obras, senón porque a súa cidadanía participa nas decisións que condicionan o seu futuro.

O problema vai moito máis alá dun estilo de goberno. O que está en xogo é un modelo económico. Cando as grandes decisións urbanísticas, os investimentos públicos ou a planificación do territorio responden máis aos intereses de determinados grupos ca ás necesidades da maioría social, a cidade deixa de ser un espazo de igualdade de oportunidades para converterse nun mecanismo de concentración de privilexios.

As elites económicas non sempre crean riqueza; con frecuencia limítanse a apropiarse dela. Extraen valor do territorio, da vivenda, das infraestruturas ou dos recursos públicos sen asumir unha responsabilidade equivalente co desenvolvemento colectivo. É un modelo baseado na rendibilidade inmediata, na especulación e na captura das institucións, que termina debilitando a economía produtiva e reducindo a capacidade da sociedade para decidir o seu propio futuro.

Vigo coñece ben as consecuencias desta lóxica. A perda das caixas de aforro galegas, os sucesivos procesos de deslocalización industrial, a crecente dificultade para acceder á vivenda ou a ausencia dunha verdadeira planificación metropolitana non son fenómenos illados. Son síntomas dun modelo no que o interese público foi cedendo demasiado espazo aos intereses particulares.

Entrementres, milleiros de mozos e mozas vense obrigados a abandonar Vigo porque non poden acceder a unha vivenda a un prezo alcanzábel nin desenvolver un proxecto de vida na cidade onde naceron. A crecente presión inmobiliaria, alimentada pola especulación, a expansión das vivendas de uso turístico e os procesos de xentrificación, está expulsando veciñanza dos seus barrios e transformando o dereito á vivenda nun privilexio reservado para quen pode pagar máis. Ao mesmo tempo, Vigo envellece a un ritmo preocupante e cada ano diminúe o peso das xeracións máis novas, aumenta a taxa de dependencia e perde parte do dinamismo social e económico que sempre caracterizou a cidade. Fronte a este desafío demográfico, a inmigración debe entenderse non como un problema, senón como unha oportunidade. Vigo foi historicamente unha cidade construída pola mobilidade das persoas e pola diversidade. Integrar e atraer nova poboación, garantir dereitos, facilitar o acceso ao emprego e á vivenda e favorecer a súa plena participación na vida económica, social e cultural constitúe unha condición imprescindíbel para revitalizar os barrios, fortalecer o mercado de traballo, soster os servizos públicos e asegurar o futuro da cidade.

Recuperar Vigo para a cidadanía significa cambiar esa lóxica. Significa entender que a economía debe estar ao servizo das persoas e non ao revés. Que o éxito dunha cidade non se mide polo número de fotografías das inauguracións nin polo impacto mediático das súas obras, senón pola calidade do emprego, polo acceso á vivenda, pola fortaleza dos servizos públicos, pola capacidade de innovar e pola redución das desigualdades.

Iso require unha nova cultura política baseada na cooperación. Cooperación entre administracións, coa Universidade de Vigo, cos centros tecnolóxicos, co tecido empresarial comprometido co territorio, coas cooperativas, cos sindicatos, co movemento veciñal e co conxunto da sociedade civil. Ningunha cidade do século XXI pode afrontar soa os desafíos da revolución tecnolóxica, da emerxencia climática ou da transformación industrial.

Tamén require democratizar a economía e cuestionar un modelo no que demasiadas veces o beneficio privado se impón sobre as necesidades colectivas. A creación de riqueza non pode depender exclusivamente da lóxica da rendibilidade inmediata nin quedar sometida ás decisións de quen concentra o capital e o poder económico. Vigo necesita unha economía orientada ao ben común, capaz de apoiar o tecido produtivo local, fortalecer as pequenas e medianas empresas comprometidas co territorio, impulsar o cooperativismo e as iniciativas de economía social, favorecer a participación das persoas traballadoras nas decisións económicas e recuperar a capacidade das institucións públicas para planificar e orientar o desenvolvemento.

Cando a economía queda reducida á procura do beneficio privado e da rendibilidade inmediata, a sociedade perde capacidade para decidir sobre o seu propio futuro. A concentración da riqueza trae consigo tamén unha concentración do poder, permitindo que decisións fundamentais para a vida colectiva, como o acceso á vivenda, o uso do solo, a planificación urbana ou o modelo produtivo, queden condicionadas por intereses particulares afastados do ben común. A vivenda deixa entón de ser entendida como un dereito fundamental para converterse nun activo financeiro e especulativo; o territorio deixa de ser un espazo compartido e pasa a ser concibido como unha oportunidade de negocio; e o progreso deixa de medirse pola capacidade de mellorar a vida da maioría para quedar reducido á capacidade dunha minoría de acumular riqueza.

Unha economía democrática debe recuperar a primacía do interese xeral, situando a actividade económica ao servizo das persoas, da cohesión social e dos límites ecolóxicos do planeta. O éxito dunha cidade non pode depender da riqueza concentrada en poucas mans, senón da súa capacidade para garantir dereitos, crear oportunidades, fortalecer os vínculos comunitarios e asegurar unha vida

digna para todas as persoas que a habitan.

O mercado, cando actúa sen límites democráticos, tende a concentrar riqueza e poder, a converter dereitos básicos como a vivenda en obxectos de especulación e a deixar atrás a quen non ten capacidade económica suficiente. Por iso, a economía debe estar subordinada ás necesidades da sociedade e aos límites ecolóxicos do planeta. O progreso dunha cidade non pode medirse pola acumulación de riqueza nunha minoría, senón pola súa capacidade para garantir benestar, igualdade

de oportunidades e unha vida digna para a maioría social.

Vigo dispón de condicións extraordinarias para liderar unha nova etapa, cun porto estratéxico, unha industria con capacidade exportadora, unha universidade de referencia, un ecosistema científico e tecnolóxico de primeiro nivel e unha cidadanía con enorme capacidade de iniciativa. O que falta non é talento. O que falta é un proxecto compartido que poña todas esas fortalezas ao servizo da maioría social.

A política municipal debería deixar de preguntarse quen obtén o rédito inmediato de cada decisión para empezar a preguntarse que cidade queremos dentro de vinte ou trinta anos. Unha cidade que expulsa á súa mocidade, que dificulta o acceso á vivenda e que concentra cada vez máis poder económico e institucional non pode considerarse un modelo de éxito, por moito que melloren algunhas rúas ou se multipliquen os actos públicos.

Recuperar Vigo para a cidadanía significa devolverlle á democracia o lugar que nunca debeu perder. Significa abrir as institucións á participación, distribuír mellor o poder, coidar o patrimonio colectivo e garantir que os recursos da cidade estean ao servizo da maioría social, construíndo unha economía que premie a innovación, o traballo e a responsabilidade social por riba da especulación e dos privilexios.

A historia de Vigo nunca foi a historia das súas elites. Foi a historia da súa xente. Das persoas que traballaron nos estaleiros, nas conserveiras, no porto, nas fábricas, nas aulas, nos hospitais, nos comercios e nos barrios. Foron elas quen fixeron grande esta cidade. E serán elas, non unha minoría privilexiada, quen deberán decidir tamén o seu futuro.