Suso Vaamonde naceu en 1950 en Regodobargo, unha aldea de Ponte Caldelas, Pontevedra, no seo dunha familia ligada á docencia, sendo fillo da mestra local. Desde moi novo, mostrou unha inclinación natural cara á música, compoñendo as súas primeiras cancións aos 16 anos tras recibir a súa primeira guitarra. Aquelas primeiras melodías levaron aos escenarios da Asociación Cultural de Vigo, iniciando un percorrido artístico que o levaría a converterse nunha das voces máis representativas de Galicia.
Dos guateques ao compromiso político Nos seus inicios, Vaamonde explorou o beat e o rock en agrupacións como Vos Copens e Marco Balorento, onde comezou a integrar o galego nas súas composicións. Con todo, o seu verdadeiro despegamento chegou cando decidiu emprender a súa carreira en solitario. Inspirado polos movementos sociais dos anos 60 e 70, abrazou o espírito de cambio que se vivía en Galicia, convencido da necesidade de defender a súa terra, a súa lingua e a súa cultura.
A súa incorporación ás colectivo Voces Ceibes, unha plataforma que buscaba visibilizar as inxustizas sociais a través da música, marcou un punto de inflexión na súa carreira. En 1972, participou no disco colectivo Preto de Mañá, gravado en Francia, e levou a súa música máis aló das fronteiras galegas. Con todo, o seu compromiso político tamén lle trouxo dificultades: durante o seu servizo militar na mariña de Ferrol, foi confinado a unha brigada disciplinaria e encarcerado debido á súa ideoloxía.
A poesía como bandeira Vaamonde atopou na poesía galega unha fonte inesgotable de inspiración. Musicou obras de poetas como Celso Emilio Ferreiro, Curros Enríquez e Ramón Cabanillas, creando un legado que buscaba achegar a lírica ao pobo. A súa capacidade para dar nova vida aos poemas a través da música converteuno nunha ponte entre a literatura e as comunidades rurais, onde sempre se sentiu máis conectado.
En 1979, un recital en Pontevedra levou ao exilio tras ser condenado a seis anos de prisión por “inxurias á patria” debido a unha controvertida estrofa engadida á súa canción Uah!. Durante o seu exilio, viviu en Londres, Alemaña e Venezuela, regresando a Galicia en 1984 tras recibir un indulto. Un legado indeleble Ao longo da súa carreira, Vaamonde publicou unha extensa discografía que inclúe álbums como Vos Soños na Gaiola (1978), Celso Emilio Ferreiro na Voz de Suso Vaamonde (1980) e Regodobargo (1995). O seu interese por achegar a música e a poesía aos nenos levou a crear discos infantís como Cantarolas pra Xente Miúda (1986) e Rapazas, Rapaces e Rapazadas (1998).
Ademais da súa faceta artística, fundou o selo discográfico Trebón, desde onde impulsou a música tradicional galega e promoveu a outros artistas. Aínda que a súa carreira se viu interrompida por problemas de saúde, continuou sendo unha figura relevante ata a súa morte o 16 de febreiro de 2000 en Vigo. As súas cinzas foron esparexidas no río Oitavén, na súa querida Regodobargo. Suso Vaamonde deixou un legado de compromiso, poesía e música que segue ecoando no corazón de Galicia, lembrándonos que a cultura e a identidade son piares fundamentais para construír un futuro mellor.
