O 25 de abril de 1974 foi unha revolución decisiva en Portugal, que acabou coa ditadura salazarista, abriu o camiño ás liberdades políticas e acelerou a descolonización africana; ademais, tivo un eco internacional enorme porque amosou que unha saída democrática podía nacer desde o propio aparello militar e con apoio popular . En Galiza e especialmente en Vigo, viviuse coma unha referencia próxima de liberdade e coma un estímulo para a oposición antifranquista, a vida cultural e os vínculos con Portugal.

25 de abril: unha revolución que segue viva

Cada 25 de abril convén lembrar que a Revolución dos Cravos non foi só un cambio de goberno en Portugal, senón o derrubamento dunha ditadura que levaba décadas sustentándose sobre a represión, a guerra colonial e o illamento político . Aquel día de 1974, os militares do MFA iniciaron un levantamento que atopou á poboación na rúa, e os cravos nos fusís convértense nunha imaxe universal de ruptura pacífica e esperanza .
A súa importancia histórica non se limita a Portugal. O 25 de abril alterou o equilibrio político da Península Ibérica, debilitou moralmente ao franquismo e deu confianza á oposición democrática española, que viu en Lisboa unha proba de que a ditadura tamén podía caer . Nese sentido, a revolución portuguesa foi un acontecemento internacionalista, porque conectou coa descolonización, coas loitas sociais europeas e co gran conflito da Guerra Fría .

Repercusión en Portugal

En Portugal, a revolución abriu un proceso complexo e contraditorio. Primeiro chegou a liberación de presos políticos, o regreso de exiliados e o fin do vello aparello represivo; despois, a independencia das colonias e un período de intensa mobilización social con reformas, nacionalizacións e debate sobre o rumbo do país. Foi un momento de enorme participación popular, con un impulso democrático e social que rebordou o simple cambio institucional .
Tamén foi unha ruptura coa guerra colonial, que esgotara ao país humana, económica e moralmente . Por iso o 25 de abril segue sendo, para moita xente en Portugal, a data fundacional da democracia contemporánea .

Proxección internacional

Fóra de Portugal, a imaxe dos cravos recorreu o mundo como símbolo dunha revolución sen masacre e cunha forte carga popular . En Europa e América Latina leuse como un sinal de que as ditaduras non eran eternas, e no sur de Europa tivo un impacto político inmediato . En España, e tamén en Galicia, o 25 de abril funcionou coma unha xanela de futuro e coma unha pedagoxía democrática para quen seguían vivindo baixo o franquismo, o fascismo español.
A dimensión internacional tamén estivo marcada pola Guerra Fría. Diversas lecturas históricas apuntan á preocupación de Washington perante a posibilidade de que Portugal avanzara cara a unha orientación socialista, e por iso o conflito portugués converteuse nun escenario de presión diplomática e intervención política.

Esa tensión explica en parte por que o proceso revolucionario quedou finalmente limitado e enderezado por forzas máis moderadas .

Vigo e Galicia

En Vigo e Galicia, o 25 de abril tivo unha resonancia moi especial pola proximidade xeográfica, cultural e afectiva con Portugal. A prensa galega seguiu con atención aqueles feitos, e a fronteira deixou de ser unha liña lonxeira para converterse num espazo de paso, admiración e contaxio democrático . Para moitos galegos, Lisboa e Oporto eran lugares onde se podía ver, escoitar e sentir unha liberdade aínda prohibida en España .

Vigo, ademais, mantivo unha relación estreita con figuras e memorias vinculadas á revolución portuguesa. O recordo de Xosé Afonso na cidade, o seu último recital en Vigo en 1981 e a grande homenaxe en Castrelos en 1985 amosan até que punto o universo do 25 de abril ficou integrado na sensibilidade política e cultural galega. En anos recentes, esa memoria seguiu activa con proxeccións, actos culturais e conmemoracións en Vigo ligadas aos 50 anos de Abril .

Por este motivo, a asociación Memoria, Verdade e Xustiza de Vigo organiza a partir do 9 de abril unha serie de actos para conmemorar a Revolución dos Cravos e manter viva a súa memoria histórica . Entre esas actividades está, o próximo 9 de abril ás 19:00, a presentación do libro Historia do pobo na revolución portuguesa no IES Santa Irene, nunha charla‑presentación que sitúa a revolución portuguesa no horizonte da memoria antifascista e da xustiza democrática.

O libro Historia do pobo na revolución portuguesa: 1974‑75, da historiadora portuguesa Raquel Varela, é un traballo que intenta recuperar a voz dos “sen voz” durante a revolución, seguindo un enfoque próximo á historia desde abaixo e á historiografía social . No acto do 9 de abril, a propia autora ofrecerá unha charla‑diálogo sobre o que realmente aconteceu en Portugal neses anos, cun marcado carácter político e internacionalista, e vinculando o 25 de abril coa memoria transicional e a loita contra a impunidade en Galiza.

Esta presentación encádrase dentro do ciclo “Todo o mes é 25 de abril” que a asociación Memoria, Verdade e Xustiza desprega en Vigo, con charlas, proxeccións e actos culturais que conectan a Revolución dos Cravos coa memoria histórica, a solidariedade internacional e a perspectiva democrática das clases populares. A elección de Santa Irene como lugar de encontro reforza o vínculo entre educación, mocidade e memoria, presentando a revolución portuguesa coma un referente vivo para pensar a democracia e a xustiza social hoxe.

Vixencia actual

Hoxe o 25 de abril conserva unha vixencia política enorme porque segue recordando que a democracia non é un regalo, senón unha conquista colectiva. Tamén lembra que a liberdade política debe ir unida á xustiza social, á memoria histórica e ao rexeitamento do colonialismo e de calquera forma de dominación. Nun tempo de ascenso de novas dereitas, desigualdade e guerras, o sua mensaxe volve ser actual: a democracia necesita pobo organizado, cultura crítica e solidariedade internacional .

Cómpre dicilo con claridade: o 25 de abril non foi un fracaso, aínda que o seu horizonte máis transformador fose freado por presións internas e externas, inclusa a acción dos Estados Unidos e de sectores contrarios á súa deriva máis radical . Foi, máis ben, unha revolución parcialmente contida, mais historicamente decisiva, e por iso segue enchendo a quen crée que outra orde política e social segue sendo posibel.

O 25 de abril merece ser lembrado en Portugal, en Vigo e en toda Galicia coma unha data de fraternidade , de esperanza democrática e internacionalista.