Vostede naceu no barrio de San Xoán do Monte, en Vigo, marcado pola herdanza de avós represaliados no 36. Sendo case un bebé, partiu cara a Bos Aires en 1954. De que maneira cre que ese “xen galego” de resistencia influíu en que vostede, con apenas 13 anos, xa militase no comunismo e chegase a presidir a Confederación Arxentina de Estudantes Secundarios (CAES)
Na miña casa, o silencio sobre o ocorrido no 36 non era un baleiro, era unha presenza. Ao chegar á Arxentina, esa conciencia de inxustiza mesturouse co efervescente clima político dos sesenta. Non podía ser un espectador. O meu compromiso naceu de entender que a loita contra a opresión non ten fronteiras; a dor dos meus avós en Galicia era a mesma que vía nas desigualdades dos barrios porteños.

En 1975 vostede vese obrigado ao autoexilio pola persecución da Triple A, pero en 1977 toma a arriscada decisión de regresar á Arxentina de Videla. Pouco despois, a súa moza da xuventude, Inés Ollero, é secuestrada pola Mariña e enviada á ESMA. Como se sobrevive á culpa do supervivente e como foi ese proceso de acompañar ao seu pai, don César Ollero, na procura dunha verdade que rematou nos “voos da morte”?
Foi o período máis escuro. Regresar era un acto de militancia, pero ver como levaban a Inés foi un desgazo irreparable. Acompañar a César, un home de Paderne de Allariz, foi a miña escola de dignidade. A súa dor era a de toda unha comunidade. Aí comprendín que a miña vida xa non me pertencía só a min, senón á memoria dos 30.000 compañeiros desaparecidos. O meu regreso definitivo a Vigo en 1980 non foi unha fuxida, senón un cambio de fronte de batalla.

Desde o seu posto como director de emigración na CIG en Galicia, vostede axudou a financiar a testemuñas ante a Audiencia Nacional e perseguiu incansablemente aos asasinos. Logrou localizar ao comisario Almirón nun pobo de Valencia e pediu a detención de Isabel Perón. Sente que a xustiza española e a arxentina estiveron á altura da súa promesa de perseguir aos xenocidas onde queira que estean?
É unha loita desigual. Ver morrer a Almirón nunha cadea arxentina tras localizalo eu mesmo en España foi unha pequena vitoria moral. Porén, o feito de que Isabel Perón goce de impunidade tras só tres horas de indagatoria demostra que o poder aínda protexe aos seus. Eu fíxenme unha promesa: perseguilos ata o final. A xustiza adoita ser lenta e ás veces esquiva, pero a memoria é persistente.

​Vostede foi fundamental no achado de Martín Castro, o neto número 70, un dos primeiros netos recuperados xunto coas Avoas de Praza de Maio. Os seus pais, galegos, foran asasinados. Que significou para vostede, persoalmente, pechar ese círculo de identidade para un fillo de galegos no medio de tanto horror?
Foi devolverlle a vida a unha historia que querían borrar. Martín é o símbolo de que non puideron con todo. Atopar a un neto é a proba de que a verdade sempre emerxe, por moito que intenten enterrala. Os seus pais eran galegos, coma min, e ver a Martín recuperar o seu nome foi como recuperar un pedazo da nosa propia terra que nos roubaran. Quero dicirlles que Martín foi o único neto que se buscaba, pero que ninguén o buscaba ata que me puxen a buscalo. Nin os seus pais nin el están en ningunha lista de desaparecidos.

Escribiu vostede dous libros sobre os desaparecidos galegos e españois. Neste 50 aniversario do golpe na Arxentina, vostede reclama unha homenaxe ás vítimas galegas do xenocidio. Por que é vital que Galicia asuma como propio este capítulo da historia arxentina?
​Lois Pérez Leira: Porque non son historias alleas. Foron miles de galegos e os seus descendentes os que nutriron as listas de desaparecidos. Galicia non pode mirar cara a outro lado mentres o seu sangue segue derramado no Río da Prata. Este 50 aniversario debe servir para que nas escolas de Vigo, de Ourense e de toda Galicia se saiba que o fascismo non só golpeou aquí no 36, senón que perseguiu aos nosos fillos ao outro lado do océano.