Xavier Moreda naceu en Lavadores e é un dos impulsores da memoria histórica en Vigo. Membro dunha familia mártir.
¿Por que non nos contas o motivo polo cal fundaches esta asociación?
Xavier Moreda: Despois de moitos anos, facíase necesario crear unha asociación que demostrase que a memoria ten unha utilidade para a actualidade. Debe servir para calquera tipo de loita social, non só para conmemorar actos de xeito funerario ou puramente “culturalista”, senón que teña unha aplicación práctica e política.
LPL: Vostede viviu de preto o drama da represión na nosa cidade. ¿Que testemuño familiar ten neste sentido?
XM: Por desgraza, practicamente todos os homes da miña familia foron asasinados, a excepción do meu pai e un irmán del que coñecín posteriormente. Sempre o tiven claro polo que contaba miña nai; as mulleres adoitan ser a memoria da familia. Os homes, por medo a que os seus fillos sufrisen, adoitaban omitir o sucedido. Eu tiven a sorte de que meus pais, dentro do que permitía esa ditadura onde non se podía falar, íanme contando todo. Realmente nolos estamos a decatar dos detalles agora, porque antes a documentación non estaba á nosa disposición.
LPL: ¿Cantas e quenes foron as vítimas na súa familia?
XM: Foi un auténtico exterminio. A primeira vítima foi Lenin Moreda, que tiña só 15 anos cando comezou o xenocidio o 20 de xullo. Despois foron o seu pai, José Moreda, e o meu avó Constante Moreda (irmán de José). Ambos, xunto a un cuñado, foron fusilados o mesmo día, o 10 de decembro de 1936, no Monte do Castro. Tamén os seus irmáns: Alfonso, que morreu na prisión de Burgos, e Eulogio, que aínda que non morreu, pasou por cinco campos de concentración. Ademais, houbo mulleres reprimidas e violadas. Para min foi un xenocidio; familias enteiras foron aniquiladas ou empurradas ao exilio e á fame.
LPL: ¿Por que define o sucedido como un “xenocidio galego”?
XM: Porque foi ordenado e premeditado. Ían por familias específicas en lugares como Lavadores. Xa tiñan listas preparadas, os xulgados organizados e incluso a colaboración de algúns médicos nos hospitais. Utilizaron unha metodoloxía que creo foi prestada dos alemáns; Galicia foi un campo de experimentación previo á Segunda Guerra Mundial.
LPL: ¿Pensa que a cidadanía viguesa é consciente do que sucedeu durante os 40 anos do franquismo?
XM: Non. Os pobos tenden a esquecer o que non está presente. Houbo unha “lei do silencio” promovida incluso despois, durante a Transición, por determinados partidos políticos que procuraron que non se removese nada. Institucións represivas como o Padroado de Protección da Muller duraron ata 1985. O que pasou foi un “borrado de cerebro”. Hoxe úsase a memoria ás veces como un “verníz” por parte de quen non son revolucionarios, pero os arquivos seguen sen estar totalmente abertos ao público aquí en Galicia.
LPL: ¿Cree que o goberno municipal está á altura da recuperación da memoria histórica nunha cidade onde fusilaron a alcaldes, concelleiros e miles de traballadores?
XM: É un exemplo a non seguir. No cemiterio de Pereiró hai un “xardín da memoria” que é algo absolutamente nimio para o que ocorreu. Mentres, segue en pé a Cruz dos Caídos inaugurada por Franco e hai cárceres que non están sinalizados. O Concello de Vigo non recoñece os lugares de memoria nin ás vítimas da sociedade civil.
LPL: Vostede menciona un “pacto de silencio”, pero parece haber un renacer por parte dos descendentes
XM: Si, hai moitos netos que senten a necesidade de coñecer a súa historia e fano con orgullo. Pero esa busca debe ir acompañada de conciencia política. Non abonda con falar dos antepasados por sentimentalismo; hai que entender a utilidade práctica desa memoria para que sexa racional e completa.
LPL: ¿Que actividades realizou a súa asociación ata o de agora?
XM: Sinalamos datas clave. O 20 de xullo como inicio do xenocidio (en lugar do 18 de xullo) e o 10 de decembro, cando fusilaron á miña familia e a outros no Castro. Tamén conmemoramos o asasinato de Moncho Reboiras no seu barrio. Este ano queremos reivindicar o 25 de abril (Revolución dos Cravos en Portugal) como unha data liberadora para os galegos e para toda Europa.
LPL: O seu avó, Constante Moreda, foi un dos grandes gaiteiros de Galicia. ¿Por que non é un personaxe recoñecido na axenda da cidade?
XM: Foi un músico excepcional e unha persoa admirable. Tiña un compromiso enorme con sociedades culturais; era un “gaiteiro dos de antes” que fundou grupos como Los Morenos. Tiña o don da ubicuidade: estaba nun 1 de maio e na procesión de San Xurxo. Márono porque non foi ás Olimpíadas Populares de Barcelona; quedou porque a súa muller estaba mal e non logrou escapar da masacre.
LPL: A familia Moreda é moi numerosa e moitos comparten o oficio da barbaría, ¿Como acompañan eles este traballo pola memoria?
XM: Agora todos están implicados. Ao principio había reticencias polo medo inculcado e o silencio educativo, pero hoxe entenden que o recoñecemento da verdade é fundamental, máis alá das opinións políticas de cada un. É unha cuestión de sensibilidade e compromiso.
