Falamos con Rute Pallares, integrante da Anpa do Colexio Paraixal, e organizadora das xornadas de lingua celebradas este venres nas súas instalacións, nas que transmiten a lingua galega nun entorno urbano, o de Teis, barrio nos límites de Vigo.

Máis aló da transmisión da lingua galega, neste colexio déronlle unha volta a conceptos educativos coma son a utilización de libros de texto, a aprendizaxe mediante o xogo, o respecto polo medio natural ou a integración de tódalas persoas. Rute Pallares explícao polo miúdo para Xornal de Vigo.

P- Como foi a xornada deste venres?

R- Aparecemos centos de persoas, non dábamos creto, na tarde presentáronse Xosé Leal, da Deputación de Pontevedra ou Olga Alonso, a Concelleira de educación. Moitísimo suceso, píllasme falando con moita emoción.

Falouse da importancia de internalización do galego, a oportunidade de achegarnos a países coma Portugal ou Brasil, e do valor da lingua, de pertencer a algo propio. Rematamos cun concerto de Caxade, as súas letras din moito. E a fin da xornada chegou cunha canción compartida co profesor de música, cantaron unha versión do poema de Manuel María, a fala. Coma organizadora, só podo falar marabillas do acontecido.

P- Onde está situado o voso colexio?

R- En Teis, na zona do Paraixal. A escola leva aberta dende os anos 70. Pouco a pouco fou perdendo peso coa despoboación da zona superior de Teis, na saia da Madroa. Non tiña apoio institucional, aínda non temos autobús da Xunta. E os accesos son malísimos, as crianzas ten que vir sempre acompañadas. As nenas e nenos da zona teñen autobús para o colexio de Chapela, pero para aquí non. Agora por sorte temos un autobus parcialmente subvencionado polo Concello de Vigo.

Esta é unha zona na que polo xeral viven familias de baixo poder adquisitivo, o 50% das crianzas desta escola son bolseiras. Non sabemos se teremos bus para o ano, pois o Concello non ten a obriga. E sen autobús este colexio desaparece.

P- Que fai diferente ao CEIP Paraixal?

R- Tentamos darlle unha volta ao ensino, temos unha dirección nova, cun proxecto educativo distinto, evoluíndo cara á eliminación dos libros de texto, en infantil xa non os usamos. O noso sistema de avaliación non é tan ríxido, o número de crianzas por aula é menor e podemos avaliar máis cousas, outorgándolle importancia á igualdade, a ecoloxía e a lingua.

O patio é galegofalante, os profesores falan en galego e os nenos e nenas que queiran falan castelán, tentamos un bilingüisimo realmente harmónico. Claro que non falan galego todos, senón sairíamos nos medios, iso é posible en proxectos privados coma os de Semente, pero non nun colexio público e moito menos de Vigo…

Nós tentamos reforzar o galego, que ninguén está obrigado a falar. Noutros colexios, as crianzas que falan galego poden chegar a sentirse mal, iso é o que evitamos.

P- A filosofía da dirección resulta clave?

R- É unha dirección que cre no traballo colaborativo. Estamos modificando un aula de infantil coa axuda incluso de pais e nais, algo bastante atípico noutros colexios. Aquí, as familias están dispostas a axudar. Con tan poucos nenos, temos un orzamento moi limitado, que non chega máis que para o día a día.

Temos aulas antigas, con chans dos 80 en mal estado, corcho vello… Queremos outro estilo, que sexa interesante o que fan os nenos máis que o espazo en si. Non é tan importante ter tantas cousas ao redor, prefirimos o contido frente ao continente, espazos modificables para a creatividade e liberdade do alumnado.

P- Calidade e cantidade. Resulta necesario que o número de nenos e nenas por clase sexa escaso para levar a cabo iniciativas coma esta?

R- Para este proxecto educativo é unha vantaxe, con 25 por aula sería imposible, pero con 7 ou 8 por aula fas cousas marabillosas: un programa de radio, unha revista, aprenden matemáticas xogando ao xadrez… Con iniciativa do profesorado, pódense facer mil cousas.

E aquí coñécese todo o mundo, as familias entre si, e querémonos moito e facemos por fortalecer ese vínculo. Cando os de Sexto de Primaria marcharon o ano pasado, como choraban os de Infantil…

P- Ese tipo de lazos, máis intensos e entre un número menor de persoas, poden recordar un pouco a unha volta ao estilo de vida do rural?

R- No centro da cidade, esta iniciativa sería imposible. Os avós participan moitísimo. Temos unha horta que veñen os avós e avoas a traballar, ensinan aos seus netos, nós xa non temos ese coñecemento. Temos tamén un viveiro forestal, as crianzas plantan árbores, coas sementes proporcionadas pola Comunidade de Montes. Plántase en macetas primeiro e despois xa no propio monte. E levamos 10 anos facendo observacións de estrelas pola noite cun astrofísico. Temos moi en conta os nosos pilares: ecoloxía, lingua e igualdade.

Aquí estamos xente moi diferente, colaborando nun proxecto común. Traballamos por un futuro mellor para a mocidade. Valoramos as diferenzas coma oportunidades, que non enfronten, mellor sumar.

“o momento de mudar o negativo dunha sociedade é na mocidade”

P- É posible ter liberdade na metodoloxía de ensino?

R- Os contidos hai que impartilos, pero pódese decidir como, preséntase á Consellaría e se o aproba todo está correcto. Por suposto supón moito traballo, non en tódolos lugares o profesorado está disposto a esforzarse fóra de tempo para planificar o tipo de clases que impartimos en Infantil e Primaria.

Aínda non traballamos con ordenadores. As TIC acabarán entrando, pero nunca será toda a educación con ordenadores. E en canto aos libros, pódese aprender deles, pero tamén na súa ausencia, o cal é máis complicado que dicir imos ler a páxina 7, agora a 10, iso si, ten un valor engadido, porque aquí aprenden as matemáticas xogando, sen decatarse, iso é incrible. Tamén temos tódolos anos un mestre nativo de inglés, e cada día unha clase de ximnasia en Infantil, posto que consideramos crucial o exercicio físico.

P- Como ven o futuro?

R- Hai un colexio similar en Vilagarcía e funciona moi ben, estaba a punto de pechar, adoptaron estas dinámicas e foron mantendo estas cada vez con máis alumnado.

P- Como resumiría os tres pilares do centro e a súa importancia? 

R- Lingua: a nosa lingua é fundamental, a nosa identidade, sen ela perdemos o noso vehículo para comunicarnos. Trátase dun valor engadido que nos fai diferentes, a lingua das nosas nais e pais, indispensable para transmitir o coñecemento.

A igualdade é un valor necesario, nós non facemos diferenciacións, temos en conta a diversidade funcional e non se pode marxinar a ninguén. Buscamos unha integración absoluta. Os mestres e mestras fórmanse nunha linguaxe inclusiva, posto que a lingua crea ideloxía e segrega. Se falamos só co masculino estamos a excluir á metade da poboación.

A ecoloxía resulta fundamental no momento no que vivimos, e a preocupación pola contorna, a contaminación e alimentación…. Debemos respectar ao medio, aos animais. Se non educamos ás crianzas no respecto á ecoloxía, cando sexan adultas non terán respecto. En xeral, o momento de mudar o negativo dunha sociedade é na mocidade, non podemos repetir os seus estereotipos e erros, logo será tarde…